Dwunastu niedoskona?ych

Rozmowa z teologiem Micha?em Wojciechowskim
- Mia?a by? rozmowa o dwunastu aposto?ach, a wypada zacz?? od tego, który na to miano nie zas?u?y?. Tu? przed Wielkanoc? ukazuje si? Ewangelia Judasza. Ta posta? obros?a wieloma legendami. Co dzi? mo?emy o nim powiedzie? na pewno, a czego mo?emy si? ewentualnie domy?la??
- Z Ewangelii mo?na wywnioskowa?, ?e Judasz by? w otoczeniu Jezusa kim? w rodzaju skarbnika. Chyba zanadto interesowa? si? pieni?dzmi. Gdy si? zorientowa?, ?e przy Jezusie nie zrobi kariery, po prostu sprzeda? go w?adzy. ?a?owa? potem swojego czynu - ale zamiast pokutowa?, popad? w ponur? rozpacz i n?dznie zgin??. Potem dorabiano Judaszowi bogatsz? osobowo?? i skomplikowane motywacje. Jak wida?, usprawiedliwianie agentów nie jest niczym nowym... By? to jednak cz?owiek do?? marny i naprawd? nie zas?uguje na takie zainteresowanie, jakie mu si? po?wi?ca.
- Oczywi?cie, przyjmujemy do wiadomo?ci, ?e Ewangelia Judasza to apokryf, ?e nie napisa? jej Judasz. Ale czy sam fakt, ?e kto? taki by? koniecznym wspó?uczestnikiem zbawienia Jezusa, nie zas?uguje na namys??
- To rozumowanie jakby ignoruje okoliczno??, ?e Bóg stoi ponad czasem. ?e nie ma w Nim przedtem i potem. Tylko po ludzku patrz?c, ca?a sytuacja wydaje si? zaplanowana, przewidziana albo zdeterminowana. Relacje mi?dzy Bogiem a lud?mi trzeba widzie? jako ca?o??. Jedni ludzie stoj? przy Bogu, inni go zdradzaj?. Ponadto Jezus mia? przeciwników w postaci lokalnych w?adz ?ydowskich, które by?y zdecydowane go zamordowa?, z Judaszem lub bez Judasza.
- Na obrazie „Ostatnia Wieczerza” Leonarda da Vinci, wida? nieznan? r?k? z no?em. Jak odczyta? przekaz Leonarda? Czy mo?e on mie? zwi?zek z zapowiedzi? zdrady Judasza, czy mo?e sporem mi?dzy aposto?ami o pierwsze?stwo, za?egnanym przez Jezusa?
- Przypuszczalnie jest to symbol stanu serca Judasza. Przy okazji nasuwa si? uwaga, ?e dawne obrazy religijne, pozornie realistyczne, zawieraj? du?o symboli. Odczytywanie ich dos?ownie mo?e by? naiwne.
- A ów spór o pierwsze?stwo mi?dzy aposto?ami? Wydaje si? zaskakuj?cy i ?enuj?cy jednocze?nie...
- Aposto?owie byli lud?mi niedoskona?ymi - jak my. Trudno im by?o uwierzy? w Zmartwychwstanie. Spodziewali si? po Jezusie, ?e b?dzie królem - Mesjaszem Izraela w sensie politycznym. Nieobca im by?a rywalizacja.
- Po zdradzie i ?mierci Judasza, wylosowano jego nast?pc? - Macieja. Dlaczego aposto?ów musia?o by?o akurat dwunastu? Czy t? liczb? nale?y po prostu przyj?? jako fakt historyczny, czy te? ma ona jakie? znaczenie symboliczne?
- Liczba dwana?cie by?a widziana jako okr?g?a i przedstawia?a naród izraelski, gdy? sk?ada? si? on z dwunastu plemion. Plemiona te wywodzono od dwunastu patriarchów. Do tego nawi?za? Jezus, powo?uj?c dwunastu aposto?ów jako zacz?tek nowej wspólnoty, Ko?cio?a.
- Wspomnia? pan, ?e Judasz nie zas?uguje na uwag?, któr? mu si? po?wi?ca. Pozosta?my wi?c przy tych, którzy na ni? zas?uguj?. Jak pan s?dzi, ilu spo?ród dwunastu aposto?ów potrafi wymieni? przeci?tny katolik, chodz?cy co niedziel? do ko?cio?a? Piotra, Jana, „niewiernego” Tomasza?
- Do popularnych aposto?ów mo?na by doda? jeszcze ?wi?tego Paw?a, cho? nie nale?a? on do grona dwunastu aposto?ów Chrystusa. S?owo aposto? miewa bowiem sens szerszy, oznacza tego, co zas?u?y? si? przy g?oszeniu wiary. Je?li za? chodzi o dwunastu aposto?ów, to nawet je?li z ich wyliczeniem by?yby k?opoty, ich imiona pozostaj? jednak bardzo znane. Najlepszy dowód, ?e w?a?nie imiona aposto?ów s? u nas najcz??ciej nadawane ch?opcom. Oprócz wymienionych jest jeszcze Andrzej, Mateusz, Bart?omiej, Jakub, Tadeusz, Szymon, Filip, Maciej ...
- W grupie Dwunastu wyra?nie rysuj? si? dwaj przywódcy: Piotr i Jan. Jeden z polecenia Jezusa ma „pa?? jego baranki”, drugi jest umi?owanym uczniem. Obaj te? odkrywaj? pusty grób Jezusa. Czy ich pozycj? w grupie aposto?ów wyznaczy? Jezus, czy te? mo?na mówi? o osobistych zaletach, zas?ugach, a mo?e poziomie intelektualnym? W ko?cu z regu?y byli to pro?ci rybacy, za wyj?tkiem poborcy Mateusza i chyba Judasza.
- Mo?e to wielu zaskoczy?, ale „ucze? umi?owany”, autor ostatniej Ewangelii, zapewne nie by? to?samy z Janem aposto?em. W wiekach pó?niejszych po??czono ich ze sob? i to uproszczenie pokutuje do dzi?. Zatem przywódc? aposto?ów by? z woli Jezusa ?wi?ty Piotr, natomiast „ucze? umi?owany” móg? by? wykszta?conym i wybitnym uczniem Jezusa z Jerozolimy. S? to jednak kwestie historyczne, które nie nale?? do prawd wiary. Pewno?ci tu nie mamy.
- Je?li Jan Ewangelista by? aposto?em lub uczniem Jezusa, to dlaczego nie wymienia niektórych innych aposto?ów jak Jakub, syna Alfeusza, Tadeusz Juda, Szymon Zelota? Powinien ich zna?...
- Na pewno ich zna?, bo stale towarzyszyli Jezusowi. Jednak?e Ewangelia Janowa, cho? opisuje dok?adnie wiele zdarze?, nie skupia si? na historii, lecz na teologii - na tym, kim by? Jezus i co to dla nas znaczy.
- A Mateusz? Czy aposto? i ewangelista to te same osoby?
- W przypadku Ewangelii ?w. Mateusza nale?y przypuszcza?, ?e jego przekazy czy zapiski zosta?y potem wykorzystane w pierwszej Ewangelii i dlatego otrzyma?a ona jego imi?. Zwracam uwag?, ?e staro?ytne tytu?y Ewangelii ze s?owami „wed?ug ?wi?tego Mateusza” itp. bynajmniej nie wskazuj? na to, ?e osoby wymienione w tych tytu?ach osobi?cie trzyma?y pióro.
- Zaraz po ?mierci Jezusa aposto?owie byli przestraszon? grupk?. Nied?ugo potem stali si? zdecydowanymi g?osicielami nadej?cia Królestwa Niebieskiego. Czy ta przemiana dokona?a si? tylko dzi?ki powrotowi zmartwychwsta?ego Jezusa, czy te? mo?na tu upatrywa? bardziej ludzkiego aspektu - silnego przywództwa Piotra?
- ?wi?ty Piotr by? tak samo zagubiony jak pozostali. Zmartwychwstanie Jezusa by?o nies?ychanym zaskoczeniem. Aposto?owie nie spodziewali si? go i z pocz?tku nie wiedzieli, jak zareagowa?. Mieli trudno?? z rozpoznaniem Jezusa. Potem ?wiadkom spotkania z Nim trudno by?o je opisa?. Zmartwychwstanie przekracza zdolno?ci poznawcze cz?owieka...
- Dlaczego to Piotr by? tym aposto?em, który zbudowa? Ko?ció?? To przecie? jemu zabrak?o wiary i nie potrafi? przej?? po powierzchni jeziora tak jak Jezus, to on trzykrotnie zapar? si? Jezusa. To tak?e Piotr, je?li wierzy? apokryfowi, wróci? do Rzymu po m?cze?sk? ?mier? tylko dlatego, ?e napotka? na drodze Jezusa i zada? mu s?ynne pytanie „Quo vadis, domine”?
- Ko?ció? zosta? zbudowany przez Boga. Dzi?ki Bo?ej sile tak?e ludzie s?abi, jak my, mog? uczestniczy? w budowaniu Ko?cio?a. Nie inaczej by?o ze ?wi?tym Piotrem. Bardzo trafnie uj?? spraw? s?abo?ci chrze?cijan ?wi?ty Pawe?, mówi?c, ?e skarb Ewangelii jest przechowywany w garnkach glinianych.
- Z czego mo?e wynika? fakt, ?e imienia Piotra nie przybra? ju? ?aden z papie?y?
- Papie?e s? ?wiadomi tego, ?e Piotr jako przywódca Ko?cio?a jest niepowtarzalny.
O aposto?ach s?abo znanych z Nowego Testamentu dowiadujemy si? wi?cej z pó?niejszych ?róde? i z kultu, jakim si? cieszyli. Andrzej ukrzy?owany na krzy?u w kszta?cie X, który da? nazw? znanemu dzi? krzy?owi kolejowemu ?w. Andrzeja. Szymon Kananejczyk przeci?ty na pó? pi??. Jakub, syn Zebedeusza, ?ci?ty na rozkaz Heroda Agryppy; jego szcz?tki od stuleci s? czczone w Santiago de Compostella. Obdarty ze skóry Bart?omiej. Czy to ich prawdziwe losy, czy te? legenda m?cze?skiej ?mierci towarzyszy Jezusa by?a przydatna przy budowie fundamentów Ko?cio?a?
- O ?mierci ?wi?tego Jakuba wspominaj? Dzieje Apostolskie. Losy innych aposto?ów s? znane g?ównie z pó?niejszych apokryfów. Maj? one charakter legendarny i powie?ciowy, ale jakie? prawdziwe fakty mog? zawiera?. W ówczesnych zwyczajach le?a?o obudowywanie prawdziwych faktów barwnymi szczegó?ami. Nie jeste?my w stanie sprawdzi?, jaka cz??? poda? o aposto?ach nale?y do historii, a co mia?o w nich by? buduj?cym przyk?adem. Ja osobi?cie uwa?am za do?? prawdopodobne, ?e niektórzy aposto?owie udali si? na wschód, poniewa? w Mezopotamii, a nawet w Indiach mieszka?o du?o ?ydów. Komunikacja z Indiami by?a wtedy do?? dobra. Z Morza Czerwonego p?ywa?o wtedy do Indii kilkaset statków rocznie. ?wi?ty Pawe? w?drowa? po Azji Mniejszej i Grecji. Tak samo kto? z dwunastu aposto?ów móg? uda? si? do Mezopotamii czy Indii, tylko nikt tego nie opisa? po grecku tak jak ?wi?ty ?ukasz, który towarzyszy? ?wi?temu Paw?owi.